Archwium > Numer 418 (06/2008) > Felietony > Gente Armenus, natione Polonus

Gente Armenus, natione Polonus

Stoję nad Czeremoszem i spoglądam na zawieszony nad rzeką żelazny most. To właśnie tym mostem we wrześniu 1939 roku przejeżdżał ewakuujący się do Rumunii polski rząd. Miejscowi Ormianie z Kut obserwowali ten odwrót i nie wiedzieli jeszcze, że patrzą nie tylko na koniec II Rzeczypospolitej, ale także na koniec wielowiekowej diaspory ormiańskiej na wschodnich ziemiach Polski. Kuty nad Czeremoszem były ostatnim miejscem w Polsce, gdzie Ormianie mówili jeszcze po ormiańsku – w innych miastach i wsiach już dawno używali tylko polskiego. Być może to przypieczętowało ich koniec. Choć wierni ormiańskim tradycjom, nie chcieli zerwać unii z Rzymem ani wyrzec się polskiego obywatelstwa – we wrześniu 1944 roku zostali wymordowani przez ukraińskich nacjonalistów.

Jedyną osobą, która walczyła o ich pamięć, był ks. Tadeusz IsakowiczZaleski. W 2005 roku doprowadził do odsłonięcia w Krakowie pamiątkowego krzyża (chaczkaru), poświęconego nie tylko ormiańskim ofiarom ludobójstwa dokonanego przez Turków w 1915 roku, ale także zamordowanym w Kutach.

Po II wojnie światowej zwarta ormiańska diaspora w Polsce przestała istnieć. Jej główne skupiska, takie jak Lwów, Stanisławów, Horodenka czy Śniatyń, znalazły się za naszymi wschodnimi granicami. W Kutach został tylko jeden ormiańskokatolicki kapłan – senator II Rzeczypospolitej, ks. Samuel Manugiewicz, który trafił do łagru. Opuszczony i ociemniały, zmarł w 1956 roku. Odwiedzam miejscowy cmentarz. Obok rodzinnych gr (...)

Dostęp do treści serwisu jest płatny.


Aby wyświetlić pełny tekst musisz być zalogowany
oraz posiadać wykupiony dostęp do tego numeru.


Grzegorz Górny - ur. 1969, redaktor naczelny kwartalnika "Fronda", publicysta i reportażysta, autor wielu artykułów, mieszka w Warszawie. (wszystkie teksty tego autora)

     


zobacz także

Piąty element

Historie czekają na historyków

Granada - Warszawa - Nowy Jork

Refleksje fatimskie

Post, czyli szczęście


komentarze



Facebook