Archwium > Numer 306 (02/1999) > Wolność filozofii > Powinność a użyteczność

Powinność a użyteczność

Gdyby światem rzeczywiście rządziła jedynie zasada użyteczności, jak tego chciał angielski filozof Jeremy Bentham (1748–1832), można by wiele działań ludzkich uznać za niepotrzebne czy wprost niezrozumiałe. Skoro bowiem natura ludzka w rozumieniu rzeczonego filozofa znajduje się jedynie pod panowaniem dwóch panów: bólu i przyjemności, to cel wysiłków ludzkich staje się dziecinnie prosty — bólu unikać, przyjemności pożądać. Takie widzenie natury ludzkiej może też wynikać z prostych codziennych doświadczeń, wystarczy je uogólnić i uznać za jej istotę. Historia filozofii pokazuje, że najczęstsze błędy filozofów brały się właśnie z pospiesznych uogólnień danych doświadczenia. Człowiek przecież zupełnie naturalnie unika bólu. Omija wodę, żeby się nie zmoczyć, chowa się przed deszczem i gwałtownie cofa rękę, kiedy poczuje ciepło płomienia. Tak prosto też myśl XVIII wieku, zwłaszcza jego końcówki, ujmowała istotę natury ludzkiej, która w jej wizji biegła nurtem nader optymistycznym: człowiek rozumem poznaje świat, odczytuje prawa przyrody, następnie wykorzystuje je do ułatwiania sobie życia. Takiemu myśleniu sprzyjały również przemiany społeczne, a zwłaszcza rewolucja przemysłowa końca XVIII wieku związana głównie z wynalezieniem maszyny parowej — symbolem ujarzmienia przyrody w służbie człowieka. Ton takiej wizji człowieka, przed którym nie ma nic zakrytego, który prze naprzód, uśmierzając swoje kolejne bóle przyjemnością nowego poznania, nadał John Locke. To on przecież „oswoił” człowieka z tajemnicą pochodzącą (...)

Dostęp do treści serwisu jest płatny.


Aby wyświetlić pełny tekst musisz być zalogowany
oraz posiadać wykupiony dostęp do tego numeru.


Jan Kłos - ur. 1958, studiował filozofię i anglistykę na KUL-u, adiunkt w Katedrze Etyki Społecznej i Politycznej KUL, autor opracowania J. H. Newman a filozofia, tłumacz, publicysta. (wszystkie teksty tego autora)

     


zobacz także

Czy potrzebna nam filozofia?

MIT GAUGUINA

Reakcje na tekst Manueli Gretkowskiej

Pielgrzymowanie przed i za krzyżem

Etyka przeciw nienawiści


komentarze



Facebook